Anemi (kansızlık), dokulara oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin (alyuvarların) veya hemoglobin miktarının yetersiz olması durumunda ortaya çıkar. Vücutta yeterli oksijen taşınamadığında belirgin bir bitkinlik hali gelişebilir. Farklı mekanizmalarla gelişen birçok anemi türü ve nedeni bulunur.
Anemi, hafif düzeyde kalabileceği gibi ileri evrelere de ulaşabilir ve pek çok önemli hastalığın ilk belirtisi olarak karşımıza çıkabilir. Özellikle açıklanamayan halsizlik ve yorgunluk şikâyetleriniz varsa mutlaka hekime başvurarak altta yatan nedenin araştırılmasını sağlamalısınız. Tedavi planı, aneminin türüne ve şiddetine göre düzenlenir; bazı durumlarda beslenme düzenindeki değişiklikler yeterli olurken bazı durumlarda daha kapsamlı tedaviler gerekebilir.
Anemi nedenleri nelerdir?
Aneminin en sık görülen nedenlerinden biri kan kayıplarıdır. Dokulara oksijen sağlayan kırmızı kan hücreleri; aşırı kanama, üretim azlığı veya hücrelerin erken yıkımı nedeniyle azaldığında kansızlık tablosu gelişir.
Anemi çeşitlerine göre nedenler
- Demir eksikliği anemisi: Vücuttaki demir düzeyinin yetersiz kalması sonucu gelişir. Yoğun adet kanamaları, mide ülseri kanamaları, bağırsak polipleri, bazı kanser türleri, aspirin ya da nonsteroid antiinflamatuar ilaçların kullanımına bağlı kanamalar ve besinlerle yeterli demir alınamaması en sık görülen nedenler arasındadır.
- Vitamin eksikliğine bağlı anemi: Kırmızı kan hücrelerinin üretimi için demirin yanı sıra B12 vitamini ve folata da ihtiyaç duyulur. Yetersiz beslenme ya da bağırsaklardan emilim bozuklukları bu vitaminlerin eksikliğine ve dolayısıyla anemiye yol açabilir.
- Kemik iliğinde üretim bozukluğuna bağlı anemi: Kemik iliğindeki kan hücrelerinin üretim sürecinde yaşanan aksaklıklardan kaynaklanır.
- Hemolitik anemiler: Alyuvarların normal yaşam sürelerini tamamlamadan erkenden yıkılması ve dolaşımdan uzaklaşması sonucunda ortaya çıkar.
Anemi belirtileri nelerdir?
Hafif seyirli anemiler başlangıçta hiçbir belirti vermeyebilir. Kansızlığın derecesi arttıkça belirtilerin şiddeti de değişebilir. Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Ciltte, tırnaklarda veya diş etlerinde solukluk
- Hızlı veya düzensiz kalp atışı (çarpıntı)
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Baş dönmesi
- Odaklanma güçlüğü ve zihinsel bulanıklık
- El ve ayaklarda soğukluk
- Baş ağrısı
Bu şikâyetlerden bir veya birkaçını yaşıyorsanız değerlendirme için doktorunuza başvurmanız önerilir.
Anemi tanı ve tedavisi
Anemi tanısı hekim muayenesi ve laboratuvar testleri ile konulur. Tam kan sayımında bakılan hemoglobin değerinin erkeklerde 13 g/dL, kadınlarda 12 g/dL ve çocuklarda genellikle 11 g/dL altında olması anemi olarak kabul edilir.
Tedavi doğrudan anemiye yol açan nedene yönelik planlanır:
- Demir eksikliğinde ağızdan ya da damar yoluyla demir takviyesi uygulanır.
- Vitamin eksikliklerinde B12 vitamini veya folik asit desteği verilir.
- Kemik iliği kaynaklı hastalıklarda ise gerekirse kemik iliği biyopsisi yapılarak kesin tanıya uygun spesifik tedaviler başlanır.