Bartholin bezleri, vajina girişinin her iki yanında yer alan salgı bezleridir. Temel işlevleri, cinsel ilişki sırasında kayganlığı sağlamaktır. Bezin içinde üretilen kaygan ve şeffaf sıvı, cinsel uyarılmayla birlikte bezin kanalından geçerek vajina girişine boşalır.
Bartholin kisti ve apsesi, bu kanalın herhangi bir nedenle tıkanması sonucu gelişir. Kanal tıkandığında salgı dışarı akamaz; biriken sıvı kanalın genişlemesine ve bölgede kitle oluşmasına yol açar. Biriken içerik iltihap (püy) barındırdığında apse, yalnızca bezin kendi salgısını içerdiğinde kist olarak adlandırılır.
Bartholin bezi kanalı neden tıkanır?
Üreme çağındaki kadınlarda kanal tıkanıklığının en yaygın nedeni bakteriyel enfeksiyonlardır. Bu enfeksiyonlar genellikle apse gelişimiyle sonuçlanır.
Kanalın tıkanmasına yol açabilecek diğer etkenler şunlardır:
- Bölgeye daha önce uygulanan cerrahi işlemler,
- Doğum veya travmalara bağlı doku zedelenmeleri ve nedbe (skar) dokuları,
- Çok nadir olarak, genellikle ileri yaşlarda görülen Bartholin bezi tümörleri.
Bartholin kisti ve apsesi belirtileri nelerdir?
Bölgede gelişen bir apse genellikle şiddetli ve zonklayıcı ağrıya neden olur. Bu ağrı oturmayı, yürümeyi zorlaştırabilir ve apse boşaltılmadığı sürece devam etme eğilimindedir. Bazı durumlarda apse kendiliğinden açılarak boşalabilir; bu durumda ani bir rahatlama hissedilir.
Apse boşaldıktan ya da tedavi edildikten sonra, kanalın yeniden tıkanmasıyla bölgede ağrısız bir şişlik (Bartholin kisti) gelişebilir. Bu şişlik birkaç santimetre boyutunda olabileceği gibi belirgin şekilde büyüyerek günlük konforu da olumsuz etkileyebilir.
Bartholin kisti ve apsesi nasıl tedavi edilir?
Apse tedavisinde temel yaklaşım, biriken iltihabın güvenli bir şekilde boşaltılmasıdır (drenaj). İşlem, hekim tarafından bölgeye küçük bir cerrahi kesi yapılarak gerçekleştirilir. Boşaltma işlemiyle birlikte ağrı kısa süre içinde belirgin şekilde hafifler. Tekrarlama olasılığını azaltmak amacıyla hekim kanal açıklığını korumaya yönelik yöntemler uygulayabilir ve gerekli gördüğünde antibiyotik tedavisi reçete edebilir.
Kist tedavisinde ise yalnızca sıvıyı boşaltmak çoğu zaman yeterli olmaz; çünkü kanal tekrar kapanabilir ve kist nüksedebilir. Bu nedenle kistin etkili tedavisinde genellikle yeni bir akış kanalı oluşturmaya yönelik küçük cerrahi işlemler (marsupiyalizasyon veya kateter uygulamaları gibi) tercih edilir. Bartholin bezinin tamamen çıkarılması ise daha geniş bir cerrahi gerektirdiğinden, genellikle tekrarlayan dirençli vakalarda veya tümör şüphesi bulunan ileri yaştaki hastalarda değerlendirilir.